Psikolojiye göre iyileşmemiş duygusal yaraları ortaya çıkaran kadınlardaki 8 davranış

“Ben böyleyim, çok dramatikim”,
“Hep her şeyi kendimi suçluyorum”,
“Her şeyi kontrol etmem lazım yoksa berbat oluyorum”.

Ve birlikte keşfetmeye başladığımızda, değer görmeme, duygusal terkedilme, sembolik şiddet veya aşırı beklenti öyküleri ortaya çıkar; bunlar kişinin kendisini ve başkalarını yaşama biçiminde iz bırakmıştır.

Bu davranışlara yargısız, meraklı ve biraz da sağlıklı mizah ile bakacağız, çünkü yaşadıkların zaten yeterince zordu; şimdi savunma mekanizmaların yüzünden kendini daha da cezalandırmana gerek yok 😊.

---

Günlük davranışlarının duygusal kökenleri nedir

Mevcut tepkilerin bir yerden doğar.
Travma psikolojisi açıklar ki öngörülemez, soğuk, eleştirel ya da sevgi dolu olmayan bir ortamda büyüdüğünde, zihnin duygusal olarak hayatta kalmak için stratejiler geliştirmeye başlar.

Bu tür olumsuz bağlamlara bazı örnekler:

• Hissettiklerini küçümseyen veya duygularınla alay eden aileler.


• Her zaman bir eleştiri ya da sitem beklediğin ortamlarda.


• Sevginin sadece belirli beklentileri karşıladığında ortaya çıktığı ilişkiler.


• Seni kimsenin korumadığı, savunmadığı ya da onaylamadığı çocukluklar.

Belki hiç “büyük travma” diye etiketleyeceğin bir olay yaşamadın, ama sürekli tekrar eden küçük acıların toplamını yaşadın.
Psikolojide sıkça bahsedilen tekrar eden mikro yaralar, büyük bir duygusal darbenin bıraktığı etkiyi benzer şekilde bırakır; sadece daha sessizce olur.

Beynin duygusal iç dünyasını sevenler için nörobilimden ilginç bir bilgi 🧠:
Beden “duygusal hafızayı” saklar, bilinçli zihin olayları artık net hatırlamasa bile. Bu yüzden bazen tepkilerin seni bile şaşırtacak kadar yoğun olur. Delirmiyorsun, eski bir izi harekete geçiriyorsun.

---

Yetişkin kadınlarda travmatik deneyimlerin işaretleri

Çevre gerçek bir güvenlik vermediyse, sinir sistemin sürekli tetikte yaşamayı öğrenir. Bugün o tehlike olmasa bile beden hâlâ öyle davranır.

Klinik çalışmalarda birçok kadında şu örüntüleri görürüm:

• Duygusal aşırı tetikte olma (hipervijilans): her hareketi, her ses tonunu analiz eder, her yerde “ikinci bir niyet” ararsın.


• Acımasız özveri/öze yüklenme: hiçbir zaman yeterince yapmadığını hissedersin, başkaları seni hayranlıkla görse bile.


• Her koşulda hoş görünme ihtiyacı: reddedilmekten o kadar korkarsın ki kaybolana kadar uyum sağlarsın.


• Sınır koyma güçlüğü: hayır demek suçlu hissettirir, yorulmuş olsan bile.

Bir seansta bir danışanım demişti:
“Birisi bana kızdığında, sanki ayaklarımın altındaki zemin kayboluyor.”

Bu sadece “drama” kategorisine girmez.
Çoğunlukla terkedilme ya da duygusal cezalandırılma korkusuna işaret eder; çoğu kez çocuklukta öğrenilmiştir.

Bir astrolojik küçük not, çünkü natal haritalarla da çalışıyorum ✨:
Duygusal travma öyküsü olan kadınlarda sıkça çok yara almış bir Ay ya da Ay-Satürn arasında gerilimli açılar tekrar eder. Astroloji iç anlatıyı tarif eder, ama psikoloji onu dönüştürmek için araçları verir.

---

Muhtemel travmatik kökenli kadınlarda sık görülen sekiz davranış

Şimdi somut davranışlara bakalım; belki bazıları tanıdık geliyordur.
Birçoğunu taşımıyorsan panik yapma: kırık olduğun anlamına gelmez, çok zor bir şeye çok iyi uyum sağladığın anlamına gelir 💛.

• 1. Sürekli özür dilemek
  Yer kapladığın, soru sorduğun, bir saniye geç cevap verdiğin, neredeyse var olduğun için bile “özür” dilersin.
  Sadece var olmakla başkalarını rahatsız ettiğini hissedersin.
  Sık görülen köken: duygusal hallerinden dolayı seni suçlayan veya en küçük detaylar için eleştiren kişilerle büyüdün. Zihnin öğrendi: “Hızla özür dilersem belki çatışmayı önlerim”.



• 2. Başarılarını küçümsemek ve şansa bağlamak
  Tebrik edildiğinde “o kadar da değil”, “herkes yapabilirdi”, “şanslıydım” dersin.
  “Çaba gösterdim, iyi yaptım” demekte zorlanırsın.
  Tipik köken: çok fazla beklentiyle büyütüldün veya gerçek bir takdir görmedin. Sistem övgüye güvenmeyi bıraktı ve şimdi övgüyü neredeyse otomatik olarak reddediyorsun.



• 3. Başkalarının duygularından sorumlu hissetmek
  Biri üzgünse kendini suçlarsın.
  Biri kızgınsa, yanlış bir şey yaptığını hissedersin.
  Herkesin rahat etmesi için tüm hayatını adapte edersin.
  Olası köken: çocukken yetişkinler arasında arabuluculuk yaptın, ebeveynlerine duygusal bakım sundun ya da yaşına uygun olmayan roller üstlendin. Beynin kaydetti: “Herkese bakarsam belki terk edilmem”.



• 4. Kendini ihanete uğratacak olsa bile çatışmadan kaçınmak
  İstemediğin planları kabul edersin, haksız anlaşmalara razı olursun, rahatsız edici sessizlikleri tolere edersin.
  Sözleri, gözyaşlarını, öfkeyi yutar durursun.
  Sıkça görülen köken: senin tarihinde çatışma ceza, bağırma, küçültme veya sevginin çekilmesi getiriyordu. Bugün bedenin her anlaşmazlığı tehlike ile eşleştiriyor. Bu yüzden bağı kaybetme riskine girmektense teslim olmayı seçiyorsun.



• 5. Dengesiz veya besleyici olmayan ilişkileri sürdürmek
  Aldığından daha fazlasını verirsin, saygısızlıkları mazur görürsün, karşı tarafın bağlanmamasını normalleştirirsin.
  Karşılıklı bir ilişkiyi hak ettiğine inanmakta zorlanırsın.
  Olası köken: ilk sevgi figürlerin seni kayıtsız, soğuk veya dengesiz davranışlarla muamele ettiyse, “aşk böyle” kaydı kalmıştır. Toksik olan tanıdık gelir; sağlıklı olan bazen garip veya sıkıcı bile hissedilir.



• 6. Dinlenirken suçluluk hissetmek
  Durduğunda iç ses şöyle der: “Zaman kaybediyorsun”, “bir şey verimli yapmalısın”.
  Rahatlayamazsın çünkü başarısız oluyormuş gibi hissedersin.
  Olası köken: sadece performans, üretkenlik veya fedakârlık değer verilen bir ortamda büyüdün. Değerini yaptığın şeyler üzerinden ölçmeyi öğrendin, varlığın üzerinden değil.



• 7. Reddedilme veya terk edilme korkusu
  Birinin seni olduğun gibi kabul edip kalacağına inanmakta zorlanırsın.
  Boşluğu hissetmemek için ilgi kırıntılarını kabul edersin.
  Tipik köken: duygusal yokluklar, terk tehdidi, çok dengesiz ebeveynler veya aniden ortadan kaybolan partnerler yaşadın. Sinir sistemin mesafe belirtilerinde paniğe kapılır.



• 8. Hissetmemek için sürekli meşgul olma ihtiyacı
  Ajanda dolu, boşluk sıfır.
  Yalnız ve sessiz kaldığında kaygı, üzüntü veya sıkıntı gelir.
  Sık görülen köken: duyguların çok acı veriyordu ve zihnin başyapıt bir strateji geliştirdi: “Durmazsam hissetmem”. Bu sofistike bir duygusal anestezi biçimidir.

Tek başlarına bu davranışlar önemsiz karakter özellikleri gibi görünebilir.
Sorun, bunları sürekli tekrarladığında ve hayatının yorgunluk, kaygı ve kronik tatminsizlikle dolduğunda ortaya çıkar.

---

Davranışının duygusal bir travmadan gelip gelmediğini nasıl anlarsın

İyi haber: iyileşmeye başlamak için geçmişinin her ayrıntısını hatırlamana gerek yok.
Şu anını birkaç önemli soruyla gözlemleyebilirsin:

• Bu tepki mevcut durumdan daha yoğun mu geliyor?


• Bir şey olduğunda kendimi yetişkin bedeninde korkmuş bir çocuk gibi mi hissediyorum?


• “O kadar da değil” bildiğim halde bedenim sanki çok büyük bir şeymiş gibi mi tepki veriyor?


• Bana zarar veren aynı tür bağları tekrar tekrar mı kuruyorum?

Birçoğuna evet cevabı verdiysen, muhtemelen mevcut tepkin çözülmemiş eski bir deneyimle bağlantılıdır. Burada mesele abartmak değil; sinir sistemin hâlâ korunma modunda yaşıyor.

Danışmalarda önerdiğim küçük bir egzersiz:

Çok güçlü bir tepki hissettiğinde, sessizce kendine sor:
“Böyle tepki verdiğimde kaç yaşında hissediyorum?”

Birçok kadının şaşırtıcı bir yaş çıktığını görürsün: 6, 8, 12.
O cevap, harekete geçen kısmın yetişkin olmadığını, hâlâ bakım ve güvenlik bekleyen çocuk kısmı olduğunu gösterir.

---

Geçmişin izlerini iyileştirmek için psikolojik anahtarlar

Bu davranışları tanımlamak için kendini daha çok eleştirmek amaçlı değil; aksine kendine daha çok şefkat göstermek için bir başlangıçtır.

Travma terapisi çalışmasında genellikle birkaç eksene odaklanırım:

• Geçmiş ile şimdiyi ayırt etmek
  Bedenin tehlikeyi hâlâ güncelmiş gibi algılıyor olabilir, oysa çoğu zaman o tepki başka bir döneme aittir.
  Bunu adlandırmak yardımcı olur. Örneğin:
  “Bunu şimdi hissettiğim şey geçmişten geliyor, bugün yetişkinim ve daha fazla kaynağa sahibim.”



• Bedeni, sadece zihni değil dinlemek
  Travma kas gerginliğinde, boğazda düğümlerde, göğüste baskıda, sindirim sorunlarında kendini gösterir.
  Kısa bilinçli nefes molaları ve beden taramasıyla başlayabilirsin. Burada amaç “zorla rahatlama” değil, içinde olup biteni yargılamadan kaydetmektir.



• Sağlıklı sınırları yeniden öğrenmek
  Hayır demenin canavarca olmadığını öğrenmek gerekir.
  Küçük sınırlarla başla:
  “Bu sefer yapamam”, “düşünmem lazım”, “şu an bana uymuyor”.
  Her sınır enerjine saygı gösterir ve içe bir mesaj gönderir: “kendime bakmayı hak ediyorum”.



• Özgecilemeyi (autoexigencia) sorgulamak
  İç ses “yeterince yapmıyorsun” dediğinde cevap ver:
  “Bugün elimden geleni yapıyorum, sahip olduklarımla.”
  Basit görünse de psikolojik olarak yeni bir anlatı başlatır: izin ve insanlık anlatısı, imkânsız mükemmellik yerine.



• Uzman profesyonel yardım istemek
  Travmaya duyarlı yaklaşımlar beden ve zihni bütünleyen tekniklerle çalışır; EMDR, somatik terapi, bağlanma çalışması gibi.
  Her terapi yaklaşımı herkese uymayabilir, bu yüzden anlaşılana kadar deneme ve seçme hakkın var.

Konuşmalarımda hep şöyle derim:
“Bugün hayatını zorlaştıran şey, dün belki seni kurtarmıştı”.
Davranışların seni mahvetmek için doğmadı; seni korumak için doğdu.
Şimdi onları güncellemen yeterli.

---

Ne zaman yardım istemeli ve kendi hızında nasıl ilerlenir

Yardım aramak için iyi bir zaman olduğunda:

• Duygusal olarak neredeyse her zaman tükenmiş hissediyorsun.


• İlişkilerinin hep aynı acılı senaryoyu tekrarladığını fark ediyorsun.


• Reddedilme korkun önemli kararlar almanı engelliyor.


• Her zaman tetikte olduğun için hiçbir şeyin tadını çıkaramıyorsun.

Terapie gitmek için dibe vurmuş olman gerekmez.
Sadece daha sakin, daha özgün ve daha az suçlulukla yaşamak istemen için de gidebilirsin.

Bir psikolog olarak paramparça gelmiş kadınları gördüm ve adım adım çok farklı bir şey inşa ettiler:
daha sağlıklı ilişkiler, daha nazik bir iç ses, suçluluk duymadan dinlenebilme ve eskiden her şeyi yuttuklarında artık kararlı bir “hayır”.

Ve bir astrolojist olarak da gördüm ki, bir kadın iyileşmeye başladığında natal haritası kader gibi hissettirmeyi bırakıyor ve olasılıklar haritasına dönüşüyor.
Geçmişin izleri her şeyi yönetmeyi bırakıyor ve sen hayatının dümenini geri alıyorsun 🚢.

Bu makaleyi okurken “bu benim başıma geliyor” diye düşündüysen, büyük bir adım attın: daha bilinçli bakıyorsun.
Buradan sonrası küçük özbakım eylemleri, cesur kararlar ve istersen kendi hızında ilerleyecek profesyonel bir eşlik ile devam eder.

Başka bir insan olmana gerek yok.
Sadece tüm o savunma katmanlarının altında her zaman olduğun kişiyi tanıman gerekiyor.
Orada, suçluluk, korku ve özgecilemeyi altındaki katmanların içinde, sorun değil, saygı, bakım ve onarımı hak eden bir öyküsü olan bir kadın var 💜.